السيد الطباطبائي ( مترجم : شيروانى )
79
ترجمه و شرح بداية الحكمة ( فارسى )
اما بنابر اصالت وجود ، كه رأى برگزيدهء ما است ، وجود ذاتا موجود است و ماهيت ، به عرض آن موجود مىباشد . محقق دوانى « 1 » در مسئلهء مورد بحث تفصيل داده است ، به اين صورت كه در واجب - تعالى - وجود را اصيل مىداند و در ماسواى او ، ماهيت را اصيل مىشمارد . او معتقد است كه « وجود » يك واحد شخصى است و هيچ تعدّدى ندارد ، يعنى يك « وجود » تحقق دارد و او واجب - تعالى - است و ماهيات امكانى در اثر انتساب به او و ارتباط با او ، اصالت پيدا مىكنند . به ديگر سخن ، ماهيت فى حدّ نفسه هيچ و پوچ است و بهرهاى از اصالت ندارد ، اما پس از آنكه خداوند آن را آفريد و نسبت خالقيت و مخلوقيت ميان آندو تحقق يافت ، آن ماهيت موجود شده و اصيل مىشود ، اما اصالت و موجوديت ماهيت نه بدان معناست كه ماهيت داراى وجود و متصف به آن مىباشد ، بلكه بدين معناست كه انتساب به وجود دارد ، چراكه در عالم فقط يك وجود داريم و آن همان واجب تعالى است . به عقيدهء وى ، اطلاق « موجود » بر خداوند بدين معناست كه او عين « وجود » است ، ولى اطلاق « موجود » بر ماهيات به معناى انتساب آنها به وجود مىباشد ، نه آنكه ماهيات داراى وجود و متصف به وجود باشند ، همانگونه كه در مشتقاقى مانند « لابن » ( شيرفروش ) و « تامر » ( خرمافروش ) چنين است ، « لابن » به معناى متصف به لبن ( شير ) و تامر به معناى متصف به تمر ( خرما ) نيست بلكه « لابن » به
--> ( 1 ) . علامه جلال الدين ، محمد بن اسعد الدين دوانى صديقى ، معروف به علامه دوانى و محقق دوانى . در منطق و فلسفه و رياضيات صاحبنظر بوده است . برخى آرا و افكار او هنوز در كتب فلسفه مطرح است . شاگرد قوام الدين كربالى و محى الدين گوشكنارى و حسنشاه ، معروف به بقال ، و پدرش اسعد الدين دوانى ( كه همه از شاگردان سيد شريف بودهاند ) بوده است . علامه دوانى از كسانى است كه در حيات و ممات خود جنجال علمى برانگيخته است . در زمان حياتش با سيد صدر الدين دشتكى مشاجرات زبانى و قلمى فراوان داشته كه معروف است . بعد از خودش كتابهايش مورد توجه و رد و دفاع و نقض و ابرام فضلا بوده است . در زمان علامه دوانى ، در اثر صيت شهرت وى ، شيراز مركز ثقل علوم فلسفى بوده ، از خراسان و آذربايجان و كرمان و حتى از بغداد و روم و تركستان ، دانشجويان به شيراز رهسپار مىشدهاند . علامه دوانى در سال 830 متولد شده و در سال 903 يا 908 درگذشته است . ( خدمات متقابل ايران و اسلام ، ص 516 و 517 ، با تلخيص ) .